Geleceğe hazırlık denince şirketlerin gündemine büyüme hedefleri, stratejiler ve organizasyon yapıları geliyor. Peki, bu hazırlıkta organizasyonun kültürüne ne kadar yer açılıyor? Çoğu zaman yeterince görünür olmayan boyut tam da bu.
Çünkü stratejiler değişebilir, organizasyon yapıları yeniden tasarlanabilir, yeni liderler göreve gelebilir. Ancak bütün bu değişimlerin günlük iş hayatında nasıl karşılık bulacağını, büyük ölçüde organizasyonun yerleşik davranışları ve çalışma biçimleri belirler.
Bir şirketin stratejisi ne kadar güçlü olursa olsun, günlük işleyiş bu stratejiyi desteklemiyorsa hedeflerle sonuçlar arasında mesafe oluşabilir. Kararların alınma hızı, yöneticilerin yaklaşımı, ekipler arasındaki iş birliği ve çalışanların sorumluluk üstlenme biçimi, stratejinin hayata geçirilmesinde önemli bir yere sahiptir.
Bu nedenle organizasyonel kültürü değerlendirmek, yalnızca çalışma ortamını veya çalışan memnuniyetini anlamaya yönelik bir çalışma olarak görülmemeli. Biraz daha geniş bir perspektiften bakıldığında, şirketin gelecekteki hedeflerini hangi davranışlar ve yönetim anlayışıyla gerçekleştirebileceği üzerine düşünmek için de önemli bir fırsat sunar.
Kültür, Söylenenlerden Çok Yaşananlarla Şekillenir
Şirketlerin önemli bir bölümünde tanımlanmış değerler, davranış ilkeleri ve liderlik prensipleri vardır, kuşkusuz. Ancak bunların günlük iş hayatında nasıl karşılık bulduğu her zaman aynı açıklıkta olmayabilir.
İş birliğini önemsediğini söyleyen bir şirkette departmanlar kendi önceliklerini diğer ekiplerin ihtiyaçlarının önünde tutabilir. Açık iletişimi destekleyen bir organizasyonda çalışanlar, yöneticileriyle aynı fikirde olmadıklarında görüşlerini dile getirmekte zorlanabilir. Yetki devrini savunan bir yönetim anlayışında ise kararlar hâlâ birkaç kişinin onayına bağlı kalabilir.
Burada üzerinde durmaya değer konu, tanımlanan değerlerin kendisinden çok, bu değerlerle günlük davranışlar arasındaki mesafedir.
Bir organizasyonun kültürel sağlığı, işler yolundayken değil; öncelikler çatıştığında, zor kararlar alınırken ve değişim başladığında daha görünür hale gelir. Dolayısıyla organizasyonel kültür, şirketin kendisini nasıl tanımladığının yanı sıra, gerçekte nasıl çalıştığını anlamamıza da yardımcı olur.
Organizasyonun Kültürel Sağlığı Hangi Sorularla Anlaşılır?
Kültürel sağlığı anlamak için organizasyonda tekrar eden davranışların iş sonuçlarını nasıl etkilediğine bakmak faydalı olabilir. Çalışanların mutluluğu ve şirketin güçlü değerlere sahip olması bu değerlendirmenin önemli parçalarıdır; ancak tek başlarına bütün resmi göstermeyebilir.
Liderlik ve yönetim yaklaşımı
Yöneticiler söyledikleri değerleri kendi davranışlarına ne ölçüde yansıtıyor? Yetki ve sorumluluk paylaşımı nasıl gerçekleşiyor? Farklı görüşlere ne kadar alan açılıyor? Hata yapıldığında öğrenmeye mi, yoksa sorumluluğu başkasına aktarmaya mı odaklanılıyor?
Çalışanlar çoğu zaman şirketin değerlerini yöneticilerinin günlük davranışlarından tanır. Bu nedenle liderlik yaklaşımı, organizasyonun çalışma biçimini anlamak açısından önemli bir ipucu sunar.
İş birliği ve karar alma biçimi
Departmanlar ortak hedefler doğrultusunda hareket edebiliyor mu? Bilgi paylaşımı ne kadar açık? Kararlar hangi hızda ve nasıl bir sorumluluk anlayışıyla alınıyor?
Özellikle büyüyen şirketlerde, geçmişte kişisel ilişkiler üzerinden yürüyen iş birliği zamanla yetersiz kalabilir. Organizasyon büyürken çalışma alışkanlıklarının da bu gelişime eşlik edip etmediği üzerinde düşünmekte fayda var.
Güven ve çalışan deneyimi
Çalışanlar farklı düşüncelerini rahatlıkla ifade edebiliyor mu? Geri bildirim gerçekten bir gelişim aracı olarak kullanılıyor mu? İnsanlar karar süreçlerinde kendilerini ne ölçüde söz sahibi hissediyor?
Bir toplantıda herkesin aynı fikirde görünmesi her zaman uyumun göstergesi olmayabilir. Bazen bu durum, farklı görüşlerin yeterince dile getirilemediğine de işaret edebilir.
Performans ve gelişim anlayışı
Şirket hangi davranışları ödüllendiriyor? Performans sistemleri iş birliğini ve gelişimi destekliyor mu? Terfi ve kariyer kararlarında hangi değerler öne çıkıyor?
Örneğin bir şirket iş birliğini önemsediğini söylerken yalnızca bireysel sonuçları ödüllendiriyorsa, zaman içinde teşvik ettiği davranışlarla savunduğu değerler arasında bir mesafe oluşabilir.
Yetenek ve gelecek hazırlığı
Bugünkü yetkinlikler, organizasyonun gelecekteki ihtiyaçlarını karşılamaya ne kadar hazır? Kritik roller birkaç kişinin deneyimine mi bağlı? Liderlik sürekliliği ve yetenek gelişimi konusunda nasıl bir yaklaşım izleniyor?
Bugün başarı getiren çalışma biçimlerinin yarının ihtiyaçlarına da aynı ölçüde yanıt vereceğini varsaymak her zaman mümkün olmayabilir.
Organizasyonel Kültürü Yeniden Değerlendirmek İçin Hangi Dönemler Önemlidir?
Bir organizasyonun kültürüne yeniden bakmak için mutlaka bir sorun yaşanmasını beklemek gerekmez. Bazen büyüme hedefleri, yeni bir strateji veya liderlik değişimi, mevcut çalışma biçimlerinin geleceğin ihtiyaçlarıyla ne kadar örtüştüğünü sorgulamak için yeterli bir neden olabilir.
Özellikle bazı dönemlerde bu değerlendirme daha fazla anlam kazanır:
Büyüme ve ölçeklenme dönemleri: Şirket büyüdükçe başlangıçta işe yarayan çalışma alışkanlıkları yetersiz kalabilir. Karar alma süreçleri, yetki paylaşımı ve ekipler arası iş birliği yeniden ele alınmak isteyebilir.
Yeni strateji ve iş modeli değişiklikleri: Şirket yeni pazarlara açılıyor, farklı bir iş modeline geçiyor veya stratejik önceliklerini değiştiriyorsa, mevcut kültürün bu yönelimi ne ölçüde desteklediğine bakmak faydalı olabilir.
Üst düzey liderlik değişiklikleri: Yeni bir genel müdürün göreve başlaması veya yönetim ekibinin yenilenmesi, organizasyonun çalışma biçimini de etkileyebilir. Bu dönemlerde mevcut kültürü anlamak ve liderlik ekibinin ortak bir gelecek yaklaşımında buluşmasını sağlamak değerli bir başlangıç olabilir.
Organizasyonel dönüşüm ve yeniden yapılanma: Yeni organizasyon yapıları, birleşen departmanlar ve değişen sorumluluk alanları yalnızca görev tanımlarını değil, iş birliği ve karar alma alışkanlıklarını da etkiler. Bu değişimlerin günlük çalışma hayatında nasıl karşılık bulacağını önceden düşünmek önemlidir.
Şirket birleşmeleri ve satın almalar: Birleşme ve satın alma süreçlerinde şirketlerin finansal ve operasyonel açıdan birbirini tamamlaması, organizasyonel olarak da uyum sağlayacakları anlamına gelmez. Farklı şirketlerden gelen liderlik anlayışları, karar alma biçimleri, çalışma alışkanlıkları ve çalışan beklentileri, entegrasyon sürecini önemli ölçüde etkileyebilir. Burada üzerinde durulması gereken, mevcut kültürlerden birini diğerine dönüştürmekten çok, farklı kültürel yapıların güçlü yönlerini dikkate alarak birlikte nasıl bir çalışma kültürü oluşturulabileceğini anlamaktır.
Yetenek stratejisi ve işveren markasının yeniden ele alınması: Şirket kritik yetenekleri çekmekte veya elde tutmakta zorlanıyorsa, çalışanlara vaat edilen deneyim ile organizasyonun gerçekte sunduğu çalışma ortamı arasındaki ilişkiye yeniden bakmak faydalı olabilir.
Elbette kültürü yeniden değerlendirmek için büyük bir değişim yaşanması şart değil. Zaman içinde yöneticiler, çalışan profilleri, iş yapma biçimleri ve organizasyonel öncelikler değişiyor. Bir dönem şirketi başarıya taşıyan davranışlar, ilerleyen dönemde aynı katkıyı sağlamayabilir.
Kültürü Anlamak İçin Sadece Ölçmek Yeterli mi?
Çalışan anketleri, bağlılık araştırmaları ve performans verileri organizasyon hakkında önemli bilgiler sağlayabilir. Ancak sayısal sonuçlar, günlük iş hayatında yaşananların tamamını açıklamayabilir.
Çalışan bağlılığının yüksek olması, karar alma süreçlerinin de hızlı olduğu anlamına gelmez. Bağlılığı yüksek görünen bir organizasyonda kararlar yavaş alınıyorsa, bu iki bulguyu birlikte değerlendirmek gerekir. Benzer şekilde, güçlü bireysel performans gösteren bir ekipte iş birliği zayıfsa, yalnızca sonuçlara bakmak çalışma biçimindeki bu farklılığı anlamaya yetmeyebilir.
Bazen daha önemli olan, çalışanların ve yöneticilerin aynı organizasyonu nasıl farklı deneyimlediklerini anlamaktır.
Bu nedenle organizasyonel kültür değerlendirmesinde yalnızca neyin ölçüldüğüne değil, hangi davranışların görünür hale geldiğine ve bu davranışların gelecekteki hedeflerle nasıl ilişkilendirilebileceğine de bakmak gerekir. Çünkü kültür üzerine konuşmak ile kültürü günlük iş hayatında gözlemlenebilir davranışlar üzerinden anlamak aynı şey değildir.
Geleceğin Organizasyonu Bugünden Şekilleniyor
Kültürel değerlendirmenin asıl değeri, mevcut duruma ilişkin bir fotoğraf ortaya koymasından çok, geleceğe yönelik kararları beslemesinde yatıyor.
Hangi liderlik davranışlarının güçlendirilmesi faydalı olabilir? Hangi alışkanlıklar iş birliğini zorlaştırıyor? Organizasyonun gelecekte ihtiyaç duyacağı çalışma biçimleri neler? Bugün güçlü olan hangi özelliklerin korunması, hangilerinin yeniden ele alınması gerekiyor?
Bu soruların yanıtları, organizasyonun stratejik önceliklerine farklı bir açıdan bakmayı sağlayabilir.
Her kültürel değerlendirmenin büyük bir dönüşüm programıyla sonuçlanması da gerekmiyor. Bazen liderlik ekibinin ortak bir kültür anlayışı geliştirmesi, güçlü ve gelişime açık davranışları netleştirmesi veya bugünkü kültür ile hedeflenen gelecek arasındaki mesafeyi görmesi önemli bir başlangıç olabilir. Önemli olan, kültürü soyut ifadelerden çıkarıp organizasyonun günlük işleyişinde karşılığı olan davranışlar üzerinden ele almak.
Geleceğe hazırlanmak, yalnızca yeni hedefler belirlemek değil; o hedefleri gerçekleştirecek organizasyonun bugünkü çalışma biçimi üzerine de düşünmek demek.
Belki de her şirketin belirli aralıklarla kendisine sormasında fayda olan soru şudur:
Bugün sahip olduğumuz organizasyon kültürü, yarın ulaşmak istediğimiz yere bizi gerçekten taşıyabilir mi?
#OrganizasyonelKültür #KültürelDönüşüm #Liderlik #OrganizasyonelGelişim #YetenekYönetimi #StratejikYönetim


